Wraz z postępem medycyny i technologii, ludzie żyją dłużej niż kiedykolwiek wcześniej. Jednakże starość niesie ze sobą swoje unikalne wyzwania, zwłaszcza w zakresie opieki zdrowotnej. Leczenie w starszym wieku jest skomplikowane i wymaga indywidualnego podejścia, które uwzględnia zarówno fizyczne, jak i psychiczne aspekty starzenia się. W tym tekście omówimy najważniejsze wyzwania związane z leczeniem w starszym wieku oraz strategie, które mogą pomóc w ich pokonaniu.
Spożycie leków wśród osób starszych
Osoby po 65. roku życia stanowią około 23% populacji Polski. Jak wynika z badań CBOS z 2017 roku, w tej grupie wiekowej około 8,7 miliona osób przyjmuje leki na receptę. Niektórzy seniorzy zażywają jednocześnie nawet 5 lub więcej różnych leków. Taka polipragmazja utrudnia przestrzeganie zaleceń i zwiększa ryzyko interakcji oraz działań niepożądanych.
Leczenie w starszym wieku
Osoby starsze przyjmują różne leki przepisywane na receptę. Najczęściej są to:
- leki obniżające ciśnienie krwi, stosowane w nadciśnieniu i chorobach układu krążenia,
- leki przeciwzakrzepowe, zapobiegające powstawaniu zakrzepów i udarom,
- leki przeciwcukrzycowe, stosowane w cukrzycy typu 2,
- leki przeciwbólowe, łagodzące bóle neuropatyczne i reumatyczne.
Wysoko na liście znajdują się również leki uspokajające i nasenne.
Dlaczego seniorzy są wrażliwsi na leki?
Procesy zachodzące w organizmie wraz z wiekiem mają istotny wpływ na działanie leków u osób starszych. Wchłanianie, metabolizm i wydalanie substancji leczniczych ulegają zmianom. Aktywność wątroby i nerek, odpowiedzialnych za przemiany i usunięcie leków, znacząco spada. Dodatkowo u seniorów często pomija się lub błędnie interpretuje skutki uboczne terapii. Mogą być one mylnie traktowane jako objawy choroby, oznaki nowych schorzeń lub po prostu efekt starzenia. Dlatego farmakoterapia wymaga szczególnej uwagi i ostrożności u osób w podeszłym wieku.
Leki u osób starszych - (nie)zgodnie z zaleceniem
Problem niskiej dyscypliny w przestrzeganiu zaleceń lekarskich wśród osób starszych jest jednym z największych wyzwań współczesnej medycyny. Zgodnie z różnymi badaniami, od 40% do 70% seniorów nie stosuje się do przepisanych schematów leczenia, co stanowi poważne wyzwanie dla efektywności opieki medycznej nad tą grupą.
Dlaczego osoby starsze nie chcą przyjmować leków?
Przyczyn nieprzestrzegania zaleceń lekarskich jest wiele. Są to m.in.:
- Przyjmowanie zbyt dużej liczby leków dziennie, co utrudnia przestrzeganie schematów.
- Zapominanie o zażywaniu leków lub dezorientacja co do dawkowania i działań niepożądanych.
- Większa wrażliwość osób starszych na działanie leków.
- Brak właściwej komunikacji z lekarzem i farmaceutą.
- Niska motywacja i świadomość korzyści z leczenia.
- Występowanie działań niepożądanych i interakcji między lekami.
- Problemy z pamięcią, koncentracją i rozumieniem zaleceń.
- Trudności finansowe lub logistyczne w dostępie do leków.
Nieprzestrzeganie zaleceń dotyczących przyjmowania leków jest przyczyną około 10% hospitalizacji wśród osób po 65. roku życia. Pacjenci zażywają zbyt małe lub zbyt duże dawki leków, co prowadzi do pogorszenia stanu zdrowia i konieczności leczenia szpitalnego.
Jak skutecznie wspierać osoby starsze w zażywaniu leków?
Procesów związanych ze starzeniem się organizmu nie da się cofnąć ani wyleczyć za pomocą leków. Jednakże leczenie osób starszych powinno być jak najprostsze i najbardziej wygodne dla pacjenta. Idealnym rozwiązaniem jest przyjmowanie przez seniora jednego leku dziennie, maksymalnie dwóch. Ponadto przejrzyste, pisemne informacje na temat zażywanych leków ułatwią przestrzeganie dawkowania.
Również opiekunowie i bliscy wspomagający starsze osoby w terapii powinni zostać szczegółowo poinstruowani na temat schematu dawkowania i działania przepisanych leków. Oto, na co jeszcze zwrócić uwagę:
- Najważniejsze leki powinny być traktowane priorytetowo.
- W porozumieniu z lekarzem należy spróbować przesunąć i ewentualnie przerwać leczenie, jeśli choroba jest w stanie spoczynku.
- Warto używać pudełek dozujących lub dozowników dawek.
- Dostosowanie dawki u osób w podeszłym wieku jest niezwykle istotne, gdyż niewłaściwe kombinacje leków mogą skutkować poważnymi skutkami ubocznymi.
- Potrzebna jest regularna aktualizacja i przegląd wszystkich leków, których używa osoba starsza.
W celu poprawy dyscypliny w przestrzeganiu zaleceń lekarskich wśród osób starszych konieczne są skoordynowane wysiłki ze strony lekarzy, farmaceutów, rodzin pacjentów i samych pacjentów. Edukacja na temat znaczenia przestrzegania zaleceń lekarskich oraz wsparcie w zarządzaniu lekami mogą pomóc w poprawie tej sytuacji. Wszystko to wymaga jednak czasu, cierpliwości i zrozumienia dla unikalnych wyzwań, przed którymi stoją osoby starsze.
Program bezpłatne leki
Od 1 września 2023 roku w Polsce obowiązuje program "Bezpłatne Leki 65+", który umożliwia bezpłatny dostęp do wybranych leków dla osób po 65. roku życia. Lista refundowanych w ten sposób leków obejmuje blisko 4000 pozycji. Aby otrzymać lek bez ponoszenia kosztów, senior musi przedstawić w aptece receptę ze specjalnym oznaczeniem "S" w polu "kod uprawnień dodatkowych". Program ma ułatwić dostęp do niezbędnych leków osobom starszym i poprawić skuteczność ich farmakoterapii.